6 кастрычніка ў Варшаве Святлана Ціханоўская выступіла з асноўнай прамовай на мерапрыемстве «Транснацыянальныя рэпрэсіі ў рэгіёне АБСЕ». Дыскусія прайшла ў межах Варшаўскай канферэнцыі па чалавечым вымярэнні АБСЕ і была прысвечаная пераследу журналістаў, актывістаў і іншых людзей, якія працягваюць сутыкацца з пагрозамі пасля выезду са сваёй краіны.
Мерапрыемства арганізавалі паўночныя і балтыйскія краіны — Данія, Эстонія, Фінляндыя, Ісландыя, Латвія, Літва, Нарвегія і Швецыя — разам з Офісам прадстаўніка АБСЕ па свабодзе СМІ.
Ціханоўская падкрэсліла: для сотняў тысяч беларусаў вымушаны выезд не стаў канцом рэпрэсій. Рэжым працягвае пераследаваць людзей праз пагрозы сваякам, завочныя прысуды, канфіскацыю маёмасці, ануляванне пашпартоў, кібератакі і выкарыстанне міжнародных механізмаў вышуку.
«Можна ўцячы з Беларусі — але КДБ усё яшчэ можа пераследаваць вашых бацькоў, канфіскаваць вашу кватэру і завочна прысудзіць вам 15 гадоў зняволення», — заявіла яна.
Дакументы і легальны статус для беларусаў
Асобную ўвагу Ціханоўская надала беларусам, якія не могуць бяспечна вярнуцца дадому па новы пашпарт. Яна заклікала дзяржавы выдаваць ім праязныя дакументы і пашпарты іншаземца, забяспечваць устойлівы легальны статус і пры неабходнасці прызнаваць пратэрмінаваныя беларускія пашпарты.
«Ніводзін журналіст, актывіст або былы палітвязень не павінен заставацца без прававога статусу толькі таму, што Лукашэнка адмаўляецца аднавіць яго пашпарт», — падкрэсліла Ціханоўская.
Яна таксама нагадала пра людзей, якіх пасля вызвалення з турмаў прымусова вывезлі з Беларусі без дакументаў. Паводле яе, вызваленне павінна суправаджацца аднаўленнем правоў і магчымасцю самастойна вырашаць, дзе жыць.
Абарона ад выдачы ў Беларусь і ціску на сваякоў
Ціханоўская заклікала ўзмацніць праверку запытаў беларускага рэжыму на міжнародны вышук і экстрадыцыю. Яна прывяла прыклады Васіля Верамеячыка, выдадзенага з В’етнама ў Беларусь, і рэжысёра Андрэя Гнёта, які сутыкнуўся з пагрозай выдачы ў Сербіі.
Паводле Ціханоўскай, сёлета каманды дэмакратычных сіл і іх партнёры дапамаглі прадухіліць выдачу або прымусовае вяртанне ў Беларусь прынамсі 15 чалавек.
Яна падкрэсліла, што ахвярамі пераследу становяцца не толькі вядомыя палітыкі: удзел студэнта, валанцёра або прадстаўніка дыяспары ў акцыі салідарнасці за мяжой можа стаць падставай для ціску на яго сям’ю ў Беларусі.
Падтрымка незалежных медыя і адказнасць за рэпрэсіі
Ціханоўская заклікала АБСЕ і ўрады абараняць журналістаў у выгнанні, дапамагаць незалежным рэдакцыям супрацьстаяць узломам, фішынгу і кампаніям дыскрэдытацыі.
«Калі мы абараняем беларускіх журналістаў у Варшаве ці Вільні, мы таксама абараняем права людзей у Беларусі атрымліваць незалежную інфармацыю», — адзначыла яна.
Сярод іншых прапаноў — сістэмнае дакументаванне транснацыянальных рэпрэсій, абмен папярэджаннямі паміж дзяржавамі, адрасныя санкцыі і расследаванні супраць адказных за пераслед, а таксама вынясенне праблемы на ўзровень ААН.
Ціханоўская падзякавала Польшчы і Літве за дапамогу беларусам, а краінам-партнёрам — за падтрымку Міжнароднага гуманітарнага фонду. Паводле яе, праз фонд прыцягнута больш за 3,3 мільёна еўра на рэабілітацыю, лячэнне, псіхалагічную дапамогу і аднаўленне жыцця пасля рэпрэсій.
Яна заклікала дамагацца спынення новых палітычных арыштаў, пераследу сем’яў і рэпрэсій праз межы, падкрэсліўшы, што падтрымка беларусаў і незалежнай грамадзянскай супольнасці — гэта інвестыцыя ў еўрапейскую бяспеку.
