На Міжнародным саміце па правах чалавека і дэмакратыі ў Жэневе кіраўніца Аб’яднанага Пераходнага Кабінета выступіла з ключавой прамовай на панэлі «Барацьба за дэмакратыю ў Беларусі». У сваім выступе Святлана Ціханоўская распавяла пра становішча палітвязняў у краіне, падкрэсліла негатыўнае стаўленне беларусаў да вайны ва Украіне і нагадала пра неабходнасць адрозніваць рэжым ад беларусаў.
Яна заклікала міжнародную супольнасць:
- не нармалізаваць адносіны з рэжымам;
- патрабаваць безумоўнага вызвалення ўсіх палітвязняў;
- узмацняць ціск супраць адказных за катаванні;
- падтрымліваць грамадзянскую супольнасць і сем’і зняволеных;
- прыцягнуць рэжым да адказнасці.
Поўны тэкст прамовы:
«Дарагія сябры,
Некалькі месяцаў таму мае дзеці зноў абнялі свайго бацьку.
Гадамі ў іх былі толькі ўспаміны. Не было ніякай сувязі. Лісты не прыходзілі. Мы не ведалі, ці жывы ён.
І вось, пасля пяці гадоў у палоне рэжыму Лукашэнкі, ён выйшаў на волю.
Мяне завуць Святлана Ціханоўская. Я не палітык па сваім выбары. Я жонка. Я маці. Я беларуска, якая хацела простага жыцця.
Шэсць гадоў таму мой муж, Сяргей Ціханоўскі, быў блогерам. Ён ездзіў па Беларусі з камерай, задаючы звычайным людзям адно простае пытанне: «Як вы жывяце?»
Людзі расказвалі яму пра пустыя заводы. Пра заробкі, на якія немагчыма пракарміць сям’ю. Пра страх. Пра праблемы нармальнага жыцця. За гэта яго арыштавалі.
Я памятаю той момант, калі даведалася, што ён не вернецца дадому. Памятаю, як трымала ў руцэ тэлефон і перачытвала паведамленне зноў і зноў. Арыштаваны. Зноў. Потым абвінавачанне. Потым прысуд — дзевятнаццаць з паловай гадоў пазбаўлення волі.
Дзевятнаццаць з паловай гадоў.
Мае дзеці былі маленькімі. Яны пыталіся ў мяне: «Мама, калі тата вернецца?»
Што адказваць? Сказаць ім праўду? Што ў Беларусі казаць праўду — гэта злачынства?
Ці абараніць іхняе дзяцінства яшчэ на адзін дзень?
Я вырашыла, што калі майго мужа пасадзілі за тое, што ён гаварыў, то я буду гаварыць гучней.
Я зарэгістравалася кандыдаткай у прэзідэнты замест яго. Не таму, што была адважнай. А таму, што была злая. Таму, што мне было балюча. Таму, што я не магла растлумачыць сваім дзецям, чаму мы нічога не робім. Я аб’ехала ўсю Беларусь. Я бачыла надзею ў вачах людзей. Я бачыла бабуль, якія стаялі ў доўгіх чэргах пад сонцам, толькі каб падпісаць нашую петыцыю. Я бачыла рабочых, настаўнікаў, студэнтаў, якія шапталі: «Мы з вамі».
Дзясяткі тысячаў прыходзілі на нашыя мітынгі. Гэта стала папулярным рухам за змены. «Мы нараджаемся нанова», — было напісана на адным з плакатаў.
І вось прыйшлі выбары жніўня 2020 года. Беларусы прагаласавалі за змены. Яны прагаласавалі за мяне, і мы перамаглі. Гэта ведаем усе мы. Гэта ведае рэжым.
У тую ноч інтэрнэт адключылі. Мірных пратэстоўцаў білі. Жанчын цягнулі за валасы. Падлеткаў катавалі ў турэмных камерах.
Я памятаю адну жанчыну, якая расказала мне, як яна стаяла ў калідоры аддзялення міліцыі і чула, як крычаць мужчыны, а міліцыя смяялася. Яна сказала, што гэты гук ніколі не выйдзе ў яе з галавы. Гэта не палітыка. Гэта жорсткасць.
Неўзабаве пасля гэтага я была вымушаная з’ехаць у выгнанне. У мяне было 15 хвілінаў, каб вырашыць: турма ці ад’езд з краіны, каб працягваць барацьбу з-за мяжы.
Я з’ехала.
Самым цяжкім момантам у маім жыцці быў не пераход мяжы.
Гэта было веданне, што мае дзеці вырастуць далёка ад свайго дома і без бацькі. Веданне, што нашая сям’я будзе рассеяна, таму што адзін чалавек адмаўляецца адмовіцца ад улады.І справа была не толькі ў нашай сям’і.
Сёння ў Беларусі больш за 1200 палітычных зняволеных.
Настаўнікі. Журналісты. Студэнты. Пенсіянеры.
Людзі, такія як Мікалай Статкевіч, які адмовіўся падпарадкавацца прымусовай дэпартацыі і цяпер утрымліваецца ў адзіночнай камеры. Такія як журналістка Кацярына Андрэева, якую арыштавалі падчас асвятлення пратэстаў 2020 года. Як і беларуска-польскі актывіст і журналіст Андрэй Пачобут, які летась быў узнагароджаны Еўрапейскім парламентам прэміяй імя Сахарава за свабоду думкі.
Уявіце, што адзін з вашых сваякоў сядзіць у турме.
Кожную раніцу вы прачынаецеся і правяраеце навіны, спадзеючыся не ўбачыць імя свайго блізкага ў спісе загінулых.
Такое штодзённае жыццё беларускіх сем’яў. І пакуль Беларусь пакутуе пад дыктатурай, нашая зямля таксама выкарыстоўваецца як плацдарм для расійскай вайны супраць Украіны.
Я хачу сказаць выразна: беларусы на баку Украіны.
Наш народ сабатаваў чыгункі, каб спыніць расійскія танкі. Нашыя валанцёры змагаюцца разам з украінцамі. Таму што мы ведаем, што мы разам у гэтай барацьбе.
Пакуль палітычныя зняволеныя ў Беларусі пакутуюць ад холаду, простыя ўкраінцы пакутуюць, таму што Расія выкарыстоўвае зімовы холад як зброю.
Лёсы Беларусі і Украіны пераплеценыя.
Калі Беларусь стане свабоднай, Украіна будзе ў большай бяспецы.
Калі Украіна пераможа, у Беларусі будзе шанец.
Вось чаму нашая барацьба важная не толькі для нас.
Але я прыйшла сюды не толькі расказаць вам сумную гісторыю.
Я прыйшла сюды, каб папрасіць вас дзейнічаць.
Калі вы выйдзеце з гэтай залы, вы вернецеся ў офісы, парламенты, рэдакцыі.
У вас ёсць улада.
Выкарыстоўвайце яе. Не нармалізуйце рэжым. Яны падманваюць вас апошнія 30 гадоў, ім нельга давяраць. Не ахвяруйце прынцыпамі дзеля зручнасці. Не забывайце імёны нашых зняволеных.
Патрабуйце безумоўнага вызвалення ўсіх палітычных зняволеных.
Узмацняйце санкцыі супраць тых, хто катуе і саджае ў турмы.
Падтрымлівайце беларускую грамадзянскую супольнасць — незалежных журналістаў, праваабаронцаў, актывістаў у выгнанні і падпольнай дзейнасці. Дапамажыце сем’ям зняволеных. Дапамажыце дзецям, якія растуць без бацькоў.
І прыцягніце рэжым да адказнасці.
Беспакаранасць родзіць яшчэ большы гвалт. Маўчанне дае дазвол.
Я часта думаю пра той дзень, калі змагу вярнуцца ў Мінск са сваёй сям’ёй.
Я ўяўляю сабе Беларусь, дзе нікога не саджаюць у турму за пытанне: «Як вы жывяце?»
Гэта не занадта вялікая мара.
Гэта нармальная еўрапейская краіна. Беларусы праявілі неверагодную мужнасць. Яны мірна маршыравалі. Яны вытрымалі катаванні. Яны працягваюць супраціўляцца.
Але адной мужнасці недастаткова.
Нам патрэбная салідарнасць.
Мы маем патрэбу ў вас.
Аднойчы, калі Беларусь будзе вольнай, мы ўзгадаем, хто быў з намі: не толькі ў нашы самыя змрочныя гадзіны, але і да самага канца.
Станьце з Беларуссю.
Станьце з Украінай.
Станьце са свабодай.
Дзякуй».
