Падчас візіту ў Брусель Святлана Ціханоўская выступіла на брыфінгу для амбасадараў краінаў НАТА. Сустрэча прайшла з удзелам высокіх прадстаўнікоў дзяржаваў-чальцоў Альянсу, у тым ліку пастаянных прадстаўнікоў і дыпламатаў Італіі, ЗША, Вялікабрытаніі, Германіі, Францыі, Польшчы, Літвы, Латвіі, Эстоніі, Фінляндыі і Швецыі.
Падчас сустрэчы абмеркавалі сітуацыю ў Беларусі ў кантэксце рэгіянальнай бяспекі, уплыў рэжыму Лукашэнкі на вайну супраць Украіны, гібрыдныя пагрозы для краінаў ЕС і НАТА, а таксама шляхі далейшай падтрымкі дэмакратычных сілаў і ўзмацнення ціску на рэжым.
Падчас выступу Ціханоўская падзякавала партнёрам за паслядоўную падтрымку дэмакратычнага руху і асобна адзначыла ролю Італіі, ЗША, Вялікабрытаніі і краінаў ЕС. Яна нагадала, што міжнародны ціск ужо дае вынікі — дзякуючы санкцыям і дыпламатычным намаганням былі вызвалены сотні палітвязняў. Асобна Ціханоўская адзначыла гуманітарныя намаганні ЗША па вызваленні палітвязняў і падзякавала Літве, Польшчы і Латвіі за падтрымку беларусаў, якія вымушана пакінулі краіну.
Поўная прамова Ціханоўскай:
«Вашыя Эксцэленцыі,
Паважаныя сябры,
Найперш дазвольце мне падзякаваць Алесандра Аццані, Дарыа Сабіёні і ўсёй італьянскай дэлегацыі за запрашэнне. Нягледзячы на адлегласць, Італія стала адным з наймацнейшых прыхільнікаў свабоднай Беларусі. Міністр Таяані запрасіў мяне на саміт G7 у Капры, а два тыдні таму мяне прымалі ў Рыме прэзідэнт Матарэла і прэм’ер-міністр Мелоні. Італія не прызнае Лукашэнку легітымным і працягвае падтрымліваць наш рух і наш народ. Grazie mille!
Я хачу выказаць словы падзякі кожнай з вашых краінаў. Тое, чаго мы дасягнулі як дэмакратычны рух, — гэта дзякуючы вам і нашаму партнёрству.
Усяго на мінулым тыдні мы, дэмакратычныя сілы, завяршылі стратэгічныя кансультацыі з Форын-Офісам у Лондане. А за тыдзень да гэтага — правялі пасяджэнне Кансультатыўнай групы з Каяй Калас у Бруселі. Мы дамовіліся, што ціск на рэжым павінен працягвацца, пакуль не адбудуцца рэальныя змены. І так, санкцыі і ізаляцыя працуюць! Яны ўжо прымусілі Лукашэнку вызваляць людзей.
Асобна я хачу падзякаваць амерыканскай адміністрацыі, якая ўзначальвае гуманітарны напрамак па вызваленні закладнікаў. Менавіта цяпер, у гэты момант, пасланнік прэзідэнта Трампа Джон Коўл вядзе перамовы ў Мінску, і мы чакаем добрых навінаў сёння пазней. Ужо былі вызваленыя сотні людзей, у тым ліку мой муж. Але, на жаль, больш за тысячу закладнікаў застаюцца за кратамі. Я ўпэўненая, што ў прэзідэнта Трампа дастаткова рычагоў уплыву, каб вызваліць іх усіх і спыніць заганны круг рэпрэсіяў.
Асобна я хачу адзначыць Літву і Польшчу, якія прынялі тысячы беларусаў, што ўцяклі ад тэрору, у тым ліку вызваленых зняволеных, якіх адразу дэпартавалі з краіны.
Менавіта Літва, Польшча і Латвія сутыкаюцца з самымі агрэсіўнымі гібрыднымі атакамі рэжыму і добра ведаюць яго сутнасць. Я не лічу, што Лукашэнку можна перавыхаваць, і яго нельга ўлагодзіць. Толькі моцная і цвёрдая пазіцыя, а таксама ціск могуць прымусіць яго на саступкі. Вось чаму мы падтрымліваем палітыку санкцыяў і ціску.
Відавочна, што беларускі крызіс — гэта не толькі правы чалавека, гэта яшчэ і пытанне бяспекі. Лёсы Украіны і Беларусі непарыўна звязаны. Калі будзе заключана перамір’е, калі Украіна будзе моцнай, гэта адкрые акно магчымасцяў для Беларусі. Калі б не падтрымка Расіі, Лукашэнка ўжо тады, у 2020 годзе, пацярпеў бы паразу. Мы відавочна перамаглі на тых выбарах, і мы пераможам зноў.
Праблема ў тым, што Расія не разглядае ні Беларусь, ні Украіну як незалежныя краіны, і ў адносінах да Беларусі паводзіць сябе гэтак жа, як і на акупаваных тэрыторыях. І расіянам патрэбны Лукашэнка, бо гэта танны спосаб кантраляваць усю краіну. Беларусь мае стратэгічнае значэнне для Расіі: яна дае ваенны балкон над Украінай, дазваляе праводзіць правакацыі на мяжы. Беларусь будзе мець ключавое значэнне ў выпадку эскалацыі або магчымых расійскіх нападаў на краіны Балтыі.
І дыктатары рыхтуюцца да эскалацыі. Былі пабудаваны аб’екты для размяшчэння ядзернай зброі. Былі развіты ваенныя базы. Праводзіліся ваенныя вучэнні. Сістэма ваенных радарных станцыяў была мадэрнізавана. Паведамляецца, што разгортваюцца ракеты «Арэшнік» — і яны могуць дасягнуць многіх еўрапейскіх сталіц за некалькі хвілін.
Вядома, іх галоўная мэта — шантажыраваць Еўропу, але пагроза рэальная.
У мінулым месяцы рэжым правёў праверку баявой гатоўнасці. Цывільныя хірургі прайшлі навучанне па аказанні дапамогі пры ваенных траўмах. Унутраныя войскі навучаюцца выкарыстоўваць новае ўзбраенне і тэхніку. Рэжым працягвае мадэрнізаваць абсталяванне савецкай эпохі.
Лукашэнка застаецца ключавым пастаўшчыком зброі для Расіі. Прадпрыемствы, такія як «Пеленг» і «БелОМА», пастаўляюць аптычныя сістэмы і кампаненты для расійскіх танкаў. Супрацоўніцтва з Расіяй і Кітаем дазваляе весці масавую вытворчасць. Усяго ў ім задзейнічаны больш за 300 дзяржаўных кампаніяў Беларусі. Яны таксама вырабляюць ракетныя сістэмы і беспілотнікі.
Таксама Лукашэнка працягвае гібрыдную вайну супраць суседзяў Беларусі. Усяго пару дзён таму аэрапорт Вільні зноў зачынілі з-за трывогі з-за паветраных шароў. Ён працягвае накіроўваць нелегальных мігрантаў у ЕС. Месяцы таму на мяжы былі выяўлены вялікія тунэлі, пабудаваныя Мінскам. Гэта стварае ціск на суседзяў, але таксама адцягвае рэсурсы ад Украіны.
Лукашэнка залежыць ад гэтай вайны, і ён з’яўляецца адным з яе ключавых бенефіцыяраў. Па сутнасці, гэта дапамагае яго эканоміцы выжыць. Але гэты год для яго складаны. Санкцыі далі эфект. ВУП стагнуе. Іран, які быў ключавым партнёрам у транспарціроўцы санкцыянаваных тавараў, знаходзіцца ў стане вайны, што парушае ланцужкі паставак Лукашэнкі, у тым ліку мінеральных угнаенняў.
На здзіўленне, гэтая вайна можа паўплываць на Беларусь і аслабіць рэжым Лукашэнкі.
І цяпер, калі ён слабы і цалкам залежны, мы не павінны зніжаць ціск. Сам факт таго, што Лукашэнка вызваляе людзей, — гэта таксама вынік такога ціску. Еўрапейскія санкцыі цяпер нельга здымаць: гэта толькі ўмацуе Расію. Вядома, санкцыі — гэта не мэта, а сродак. І тут мы распрацавалі формулу: амерыканскія санкцыі — каб вызваліць людзей, еўрапейскія санкцыі — каб вызваліць краіну.
Большасць амерыканскіх санкцыяў былі ўведзены за парушэнні правоў чалавека, а еўрапейскія — за вайну. Таму мы лічым, што еўрапейскія санкцыі павінны служыць сістэмным зменам у Беларусі, каб яна больш не была пагрозай для нашых суседзяў.
Мы таксама бачым удзел рэжыму ў сабатажных і разведвальных аперацыях у суседніх краінах. Яны працуюць у інфармацыйнай прасторы, распаўсюджваюць антыўкраінскую дэзынфармацыю, а таксама нападаюць на палітычных апанентаў. Часта яны выкарыстоўваюць такія механізмы, як Інтэрпол, для пераследу актывістаў за мяжой. Мінск адмовіў эмігрантам з Беларусі ў консульскім абслугоўванні, і многія не могуць абнавіць свае пашпарты, што робіць тысячы людзей за мяжой дэ-факта апалітычнымі.
Вядома, транснацыянальны пераслед патрабуе асобнай доўгай дыскусіі, і гэта становіцца вялікай праблемай. Я рады, што некалькі дзён таму МКС пачаў расследаванне злачынстваў Лукашэнкі супраць чалавечнасці па ініцыятыве Літвы. Гэта дае нам надзею, што неўзабаве МКС выставіць ордар на арышт Лукашэнкі, і гэта можа стаць пераломным момантам для Беларусі.
Я думаю, што Лукашэнка значна слабейшы, чым хоча здавацца. Цяперашняя сітуацыя — гэта тупік для яго. Нават яго эліта разумее, што змены непазбежныя, і шэпча пра пераходны перыяд. Але ў Лукашэнкі няма відавочнага пераемніка і ніякага запаснога плана. Апошнія падзеі ў Сірыі, Венесуэле, Іране і цяпер у Кубе толькі ўзмацняюць нявызначанасць.
Вось чаму мы павінны быць гатовыя да новага імпэту. Я не магу сказаць, калі і як гэта адбудзецца, але яно адбудзецца. І ў гэты момант мы павінны быць добра падрыхтаваныя. Нам, дэмакратычным сілам, патрэбны дакладны план дзеянняў, але мы таксама чакаем, што нашы партнёры будуць гатовыя нам дапамагчы.
Мэта павінна быць у тым, каб забяспечыць мірную перадачу ўлады, свабодныя выбары і не дазволіць Расіі ўмешвацца. Нам патрэбна ясная альтэрнатыва Расіі. Вось чаму мы павінны ўмацоўваць альтэрнатыўныя інстытуты ўлады, гатовыя прыняць уладу, калі надыдзе момант. І зараз мы вядзём кампанію двума напрамкамі: еўрапейская будучыня — для ўмацавання еўрапейскіх настрояў. І другое — круглы стол — прапанова наменклатуры дыялогу. Дыялог не паміж Лукашэнкам і Захадам, а дыялог з грамадствам.
На шчасце, большасць беларусаў, як прыхільнікаў Лукашэнкі, так і прыхільнікаў дэмакратыі, выступаюць супраць вайны. Яны цэняць незалежнасць. Прадэмакратычная большасць падтрымлівае Украіну. Сам факт рэпрэсіяў паказвае, што супраціў працягваецца. Толькі 4% беларусаў хочуць поўнага аб’яднання з Расіяй. Беларусы вельмі адрозніваюцца ад расіян, і вайна гэта ясна паказала.
Таму я ўпэўнены, што, калі надыдзе момант, мы зможам павярнуць Беларусь у бок Еўропы і дэмакратыі. Але ключавое тое, што ў гэты самы момант Украіна павінна быць моцнай, а Расія — слабой.
Вось чаму мы актывізуем супрацоўніцтва з Украінай. Два месяцы таму я афіцыйна сустракаўся з прэзідэнтам Зяленскім. Цяпер я планую свой першы афіцыйны візіт у Кіеў. Кіеў прызначыць спецыяльнага пасланніка па справах Беларусі, і мы адкрыем дэмакратычную місію ў Кіеве.
Я лічу, што ў выпадку зменаў Украіна разам з ЕС адыграе ключавую ролю ў Беларусі.
Мы не павінны дазваляць Расіі замацаваць свой кантроль над Беларуссю. Гэта мой найвялікшы страх і заклапочанасць. Калі мы не будзем гаварыць пра Беларусь цяпер, калі мы не ўспрымаем Беларусь як ключавы элемент бяспекі, у будучыні будзе вельмі складана вырваць яе з расійскіх лап. Таму я прашу вас — гаварыць пра Беларусь, што яна з’яўляецца часткай Еўропы, і дапамагаць беларусам вярнуць сваю краіну, калі надыдзе момант.
Я запэўніваю вас, што свабодная Беларусь будзе найлепшай гарантыяй бяспекі для Украіны, для Еўропы і для НАТА.
Лукашэнка не ваш саюзнік, ім ніколі не быў і ніколі не будзе, а вось народ Беларусі — будзе. Памятайце, што адной ваеннай моцы недастаткова без людзей, гатовых абараняць свае каштоўнасці. Разглядайце вашу падтрымку справы Беларусі таксама як інвестыцыю ў бяспеку.
Мае дарагія сябры,
Мы павінны давесці да канца тое, што пачалі яшчэ ў 2020 годзе. Мірную перадачу ўлады. Я ведаю, што шлях да свабоды можа быць доўгім і цяжкім. Але паколькі ў нас ёсць такія саюзнікі, як вы, я ўпэўнены, што мы пераможам.
Дзякуй. Слава Украіне! Жыве Беларусь!»
