3 лютага дыпламатычны дарадца Святланы Ціханоўскай Дзяніс Кучынскі выступіў на слуханнях Камісіі па правах чалавека Кангрэса ЗША. Ён заклікаў правесці трэці раўнд Стратэгічнага дыялогу з дэмакратычнымі сіламі Беларусі, а таксама ўзмацніць намаганні для вызвалення ўсіх палітвязняў і падтрымкі беларускіх дэмакратычных інстытутаў.
Слуханні прайшлі пад старшынствам кангрэсмена Крыстафера Сміта. Разам з Кучынскім выступілі Сяргей Ціханоўскі, прадстаўнік Freedom House Віціс Юрконіс і міжнародная юрыстка ў галіне правоў чалавека Джазмін Кэмеран.
Дзяніс Кучынскі:
«Старшыня, сустаршыня Макговэрн, чальцы камісіі,
Дзякую вам за скліканне гэтага слухання і за вашае цвёрдае кіраўніцтва ў дачыненні да Беларусі. Нам пашанцавала, што падтрымка свабоды ў маёй краіне застаецца двухпартыйным курсам у Злучаных Штатах.
Сёння я выступаю перад вамі як Дзяніс Кучынскі, дыпламатычны саветнік Святланы Ціханоўскай, дэмакратычна абранай лідаркі Беларусі.
Сёння Беларусь застаецца краінай, дзе праўда караецца, спачуванне крыміналізуецца, а свабода разглядаецца як экстрэмізм.
Палітычныя зняволеныя падвяргаюцца катаванням холадам, ізаляцыяй і маўчаннем. Сем’і падвяргаюцца шантажу. Адвакатаў пазбаўляюць ліцэнзіі за абарону невінаватых. Журналістаў саджаюць у турму за асвятленне фактаў. Святароў арыштоўваюць за публічныя малітвы. Рабочыя, настаўнікі, лекары і студэнты вымушаныя выбіраць паміж пакорай і выгнаннем.
І ўсё ж Беларусь — гэта не толькі ўнутраная трагедыя. Рэжым Лукашэнкі стаў чымсьці яшчэ больш небяспечным: зброяй у руках Пуціна.
Гэта платформа для вядзення Расіяй вайны супраць Украіны. Цэнтр для абыходу санкцыяў. І стартавая пляцоўка для гібрыдных нападаў на нашых суседзяў. Мы бачылі, як гіганцкія паветраныя шары перавозілі кантрабандныя цыгарэты праз межы Літвы і Польшчы, як арганізоўваліся міграцыйныя крызісы, а беспілотнікі заляталі на тэрыторыю чальцоў НАТА.
З 2020 года больш за 65 000 чалавек былі падвергнутыя палітычна матываваным затрыманням. На сённяшні дзень за кратамі застаюцца па меншай меры 1 149 палітычных зняволеных. Умовы ўтрымання палітычных зняволеных пагаршаюцца, а не паляпшаюцца.
Многія з іх нядаўна былі змешчаныя ў ізалятары часовага ўтрымання без ацяплення. І гэта пры цяперашніх тэмпературах у Беларусі, якія даходзяць да -30°C. Гэта сапраўднае катаванне.
І гэта не абстрактна. Гэта таксама асабістае. Адзін з пацярпелых — Арцём, сын Анатоля Лябедзькі, дарадцы прэзідэнткі Ціханоўскай і чалавека, добра вядомага старшыні.
Арцём — гэта не проста «выпадак». Ён малады чалавек. Сын. Бацька 7-гадовай дачкі Паліны. Жыццё якога было зламана проста таму, што яго сям’я выступала за дэмакратыю.
Некаторыя зняволеныя ўтрымліваюцца без сувязі са знешнім светам месяцамі або гадамі: Андрэй Навіцкі, Мікалай Банькоў, Аляксандр Францкевіч і Мікалай Статкевіч.
Я павінен асобна сказаць пра жанчын-палітвязняў, таму што іх становішча з’яўляецца надзвычайным у рамках ужо надзвычайнай сітуацыі.
Рэдактарка выдання «Зеркало» Марына Золатава, якая нядаўна выйшла на волю, падзялілася са мной прыкладамі найбольш уразлівых жанчын, якія застаюцца за кратамі. Яе пасланне было тэрміновым і ясным: мы павінны засяродзіць увагу на тых, хто знаходзіцца ў зняволенні даўжэй за ўсіх, на тых, у каго сур’ёзныя захворванні, і на пажылых жанчын.
Адным з такіх выпадкаў з’яўляецца Ірына Мельхер, 70-гадовая жанчына з сур’ёзнымі праблемамі са здароўем. А таксама мая калега па ўніверсітэце, праваабаронца Марфа Рабкова, якой прысудзілі 15 гадоў турэмнага зняволення.
За апошнія 18 месяцаў перамовы пры непасрэдным удзеле адміністрацыі ЗША прывялі да вызвалення больш за 300 палітычных зняволеных.
Гэта значнае гуманітарнае і дыпламатычнае дасягненне прэзідэнта Трампа.
Ад імя Святланы Ціханоўскай мы глыбока ўдзячныя адміністрацыі за паспяховую працу на гэтым гуманітарным напрамку.
У прыватнасці:
Спецыяльны пасланнік прэзідэнта Джон Коўл, які зрабіў экстраардынарную і вельмі складаную працу па выратаванні жыццяў нашых суайчыннікаў.
Нашыя партнёры ў Белым доме і Дзяржаўным дэпартаменце: намеснік дарадцы па нацыянальнай бяспецы Эндзі Бэйкер, старэйшы дырэктар Чарльз Маклафлін, старшы дарадца віцэ-прэзідэнта Спіра Балас.
І намеснік памочніка дзяржсакратара Крыс Сміт,
І, спадар старшыня, калі дазволіце, нават у такіх змрочных абставінах у мяне сапраўды выклікае лёгкую ўсмешку той факт, што адно і тое ж імя носіць адна і тая ж непахісная прыхільнасць свабодзе. Беларусі пашанцавала, што ў яе ёсць не адзін, а два чэмпіёны па імі Крыс Сміт — вы ў Кангрэсе, і Крыс Сміт у Дзярждэпартаменце.
Я таксама хачу падзякаваць аддзелу па справах Беларусі, які працуе праз амбасаду ЗША ў Вільні. І, акрамя ўсяго іншага, гэта дапамагае каардынаваць усю лагістыку вызваленняў.
У мінулым годзе я асабіста ўдзельнічаў ва ўсіх пяці групах па вызваленні закладнікаў. Я бачыў, як выглядае Свабода пасля катаванняў. І ўсё ж новыя арышты працягваюцца кожны тыдзень. Лукашэнка вызваляе адных закладнікаў, а затым захоплівае новых. Мы павінны працягваць працаваць разам, каб спыніць гэта.
Паважаныя члены Кангрэса,
Гуманітарная праца не сканчаецца, калі адчыняюцца вароты турмаў. Мы павінны працягваць дапамагаць нашым героям аднаўляць сваё жыццё пасля вызвалення. Вось чаму нам патрэбная пастаянная падтрымка надзейных партнёраў, уключаючы праграмы надзвычайнай дапамогі Freedom House і Нацыянальнага фонду ў падтрымку дэмакратыі, якія адыгрываюць вырашальную ролю ў падтрымцы ахвяраў рэпрэсіяў, а таксама іншых партнёраў, такіх як IRI і NDI, якія дапамагаюць падтрымліваць нашую грамадзянскую супольнасць.
Мы таксама выказваем глыбокую падзяку Польшчы і Літве за тое, што яны прынялі вызваленых зняволеных і забяспечылі ім новае жыццё.
Паважаныя члены камісіі,
Дазвольце мне таксама падзяліцца некаторымі рэкамендацыямі, якія адміністрацыя і Кангрэс могуць прыняць:
Па-першае, працягваць і актывізаваць намаганні па вызваленні ўсіх зняволеных і прадухіленні захопу Лукашэнкі новых закладнікаў, а таксама па спыненні транснацыянальных рэпрэсіяў.
Па-другое, пашырыць надзвычайную гуманітарную дапамогу — медыцынскае абслугоўванне, рэабілітацыю і перасяленне.
Па-трэцяе, аказваць рашучую падтрымку беларускім дэмакратычным інстытутам: Офісу Святланы Ціханоўскай, Аб’яднанаму Пераходнаму Кабінету і Каардынацыйнай Радзе.
Па-чацвёртае, працягвайце аказваць ціск з дапамогай санкцыяў і рычагоў уздзеяння, выкарыстоўваючы выразныя меры засцярогі: любое змякчэнне павінна быць увязана з рэальнымі, якія паддаюцца праверцы паляпшэннямі ў Беларусі.
Па-пятае, мы рашуча вітаем Закон аб дэмакратыі, правах чалавека і суверэнітэце Беларусі ад 2025 года. Гэты закон з’яўляецца важным крокам на шляху да пацвярджэння і ўмацавання прыхільнасці Амерыкі справе вызвалення Беларусі.
І, нарэшце, важна, каб Злучаныя Штаты працягвалі стратэгічны дыялог Беларусі і ЗША з дэмакратычнымі сіламі.
Паважаныя члены камісіі,
Лукашэнка хоча, каб свет паверыў, што сітуацыя ў Беларусі супакойваецца. Насамрэч рэпрэсіі толькі ўзмацніліся. Мы павінны працягваць дзейнічаць рашуча, каб ратаваць жыцця, калі гэта магчыма.
І амерыканскі шлях сапраўды дапамагае ратаваць жыцці. Між тым, еўрапейскі шлях з жорсткімі санкцыямі застаецца найважнейшай гарантыяй выратавання краіны. Гэты баланс павінен заставацца ўзгодненым.
І калі ціск і сіла ствараюць магчымасці, іх неабходна выкарыстоўваць — як для забеспячэння вызвалення, так і для прасоўвання незваротных зменаў. Мы лічым, што свабодная і суверэнная Беларусь адпавядае нацыянальным інтарэсам Злучаных Штатаў. Гэта азначала б памяншэнне рызыкаў для ўсходняга флангу НАТА і памяншэнне прасторы для аўтарытарнага і антыамерыканскага ўплыву. Гэта таксама азначала б з’яўленне яшчэ аднаго прадказальнага гандлёвага партнёра і месца для амерыканскіх інвестыцыяў.
Мы спадзяемся на працяг партнёрства датуль, пакуль не будуць вызваленыя ўсе палітычныя зняволеныя, не спыняцца рэпрэсіі і Беларусь не вернецца да дэмакратыі.
Дзякуй вам, што вы на баку беларускага народа.
Няхай жыве Беларусь!
Божа, благаславі Амерыку!»
