На палях міністэрскай сустрэчы АБСЕ адбыўся сайд-івэнт «Падрыхтоўка дэмакратычнай будучыні Беларусі». Арганізатарамі выступілі краіны-сяброўкі групы «За дэмакратычную Беларусь».
Разам са Святланай Ціханоўскай удзел прынялі намеснік міністра замежных справаў Фінляндыі Пасі Райяла, кіраўніца Міжнароднай платформы адказнасці за Беларусь (IAPB) Андрэа Хубер, віцэ-міністарка замежных справаў Літвы Аўдра Плепіце, намесніца міністра замежных справаў Эстоніі Мінна-Лііна Лінд.
Святлана Ціханоўская выступіла з прамовай:
Паважаныя Вашыя Правасхадзіцельствы, сябры
Паважаны спадар Пасі Раджала,
Дзякуй Вам за вашыя добрыя і пераканаўчыя словы, за вашую пазіцыю ў падтрымку Украіны і свабоднай Беларусі. Лёсы нашых краінаў пераплеценыя.
Калі ласка, перадайце маю падзяку Фінляндыі і міністарцы Валтонен за запрашэнне на гэтую міністэрскую сустрэчу. Вельмі важна, каб у АБСЕ быў прадстаўлены голас беларускага народа, а не толькі нелегітымнага рэжыму.
Я хачу нагадаць вам, што мы выйгралі выбары ў 2020 годзе, згодна з усімі незалежнымі падлікамі. Пасля гэтага Лукашэнка гвалтоўна захапіў уладу і не мае права гаварыць ад імя Беларусі. Ён служыць Пуціну, а не беларускаму народу.
Я хачу асабіста падзякаваць Каі Калас, Нарвегіі, Люксембургу, Літве — і ўсім, хто казаў сёння пра Беларусь на пленарным пасяджэнні.
Без свабоднай і дэмакратычнай Беларусі ў Еўропе не будзе міру і стабільнасці.
Гэтак жа, як без незалежнай Беларусі еўрапейскі праект ніколі не будзе завершаны.
Я хачу падзякаваць усім чальцам групы сяброў дэмакратычнай Беларусі ў АБСЕ. Цяпер гэта 30 краінаў, і нашая кааліцыя расце.
Я радая падзяліць гэты этап з Одрай Плепітэ з Літвы — краіны, якая, разам з Польшчай, стала сховішчам для тысячаў беларусаў, якія ратуюцца ад тэрору, які не спыняецца ні на адзін дзень з 2020 года.
У якасці помсты рэжым Лукашэнкі праводзіць гібрыдную атаку на Літву, пра якую мы гаворым. І АБСЕ, як арганізацыя, павінна цвёрда стаяць на баку Літвы, каб спыніць такія варожыя дзеянні з боку іншай дзяржавы-чальца.
Радая бачыць Міну-Ліну Лінд з якой мы зусім нядаўна сустракаліся ў Таліне. З Эстоніяй мы супрацоўнічаем у Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і міжнародных судах па разглядзе справы Беларусі.
Я таксама радая бачыць Андрэа Хубер. Міжнародная платформа падсправаздачнасці для Беларусі, створаная па рэкамендацыі Маскоўскага механізму АБСЕ, ужо сабрала мільёны доказаў злачынстваў рэжыму.
Усе гэтыя сведчанні дапамогуць нам распачынаць справы ў Міжнародным судзе па правах чалавека, МКС і будуць спрыяць стварэнню спецыяльнага трыбунала па злачынстве агрэсіі, заснаванага Радай Еўропы.
Таму што тэрор, які праводзіцца рэжымам сёння супраць беларусаў, неаддзельны ад вайны. Гэта служыць тым жа расійскім імперскім інтарэсам.
Дазвольце мне таксама падзякаваць усім краінам, якія далучыліся да нашага міжнароднага гуманітарнага фонду для ахвяраў рэпрэсіяў — сапраўды беспрэцэдэнтнаму праекту.
Запушчаны Нарвегіяй і Швецыяй, да якога далучыліся Фінляндыя, Эстонія, Латвія, Данія, Харватыя, Ірландыя, Ісландыя, Іспанія, Люксембург, праект дае прамую гуманітарную дапамогу ахвярам рэпрэсіяў у Беларусі, былым палітычным зняволеным, у тым ліку тым, хто пацярпеў за сваю праўкраінскую пазіцыю.
Прынамсі 80 тысячаў чалавек прайшлі праз рэпрэсіі, 3500 чалавек ужо адбылі несправядлівыя прысуды тэрмінам да пяці гадоў, і прынамсі 1200 палітвязняў застаюцца за кратамі.
Праца фонду была б асабліва важная цяпер, калі амерыканская адміністрацыя вядзе гуманітарныя перамовы з рэжымам наконт вызвалення вялікай колькасці людзей.
Мы, як Аб’яднаны Пераходны Кабінет, падтрымліваем рэгулярныя кантакты з Белым домам і Дзяржаўным дэпартаментам.
Я цаню, што самы першы званок, які зрабіў нядаўна прызначаны прадстаўнік прэзідэнта Трампа па Беларусі Джон Коўл, быў да мяне. І мы глыбока цэнім асабісты ўдзел прэзідэнта Трампа ў беларускай справе.
Мы разглядаем амерыканскі напрамак як гуманітарны, накіраваны на выратаванне чалавечых жыццяў. І ўжо больш за 100 чалавек былі вызваленыя, уключаючы майго мужа, які правёў 5 гадоў у адзіночным зняволенні.
Усе гэтыя вызваленні — вынік нашых скаардынаваных сумесных намаганняў: бліскучай амерыканскай дыпламатыі з аднаго боку, і Еўрапейскага ціску — з другога.
Нашая агульная задача цяпер — вызваліць усіх і, вядома, разарваць заганнае кола рэпрэсіяў у Беларусі.
Але давайце не будзем наіўнымі. Лукашэнка вызваляе людзей не таму, што ён раптам стаў гуманным.
З аднаго боку, ён вызваляе некалькі чалавек, з іншага — затрымлівае ўдвая больш.
З аднаго боку, ён заяўляе, што хоча паляпшэння стасункаў з Захадам; у той жа час ён захоплівае ў закладнікі грузавікі і паралізуе працу Віленскага аэрапорта паветранымі шарамі, як і ўчора.
З аднаго боку, ён кажа пра мірныя перамовы ў Мінску; з іншага — ён будуе завод па вытворчасці боепрыпасаў, які будзе вырабляць паўмільёна снарадаў для расійскага войска, каб забіваць украінцаў.
Мы не можам яму давяраць. Мы не можам яго апраўдаць. І мы не павінны дазволіць яму сысці ад адказнасці. І мы не павінны легітымізаваць яго ці нармалізаваць тое, што адбываецца ў Беларусі сёння.
Так, змякчэнне санкцыяў можа быць пернікам для Лукашэнкі. Але яны таксама могуць быць і пугай.
І Лукашэнка павінен ведаць, што калі ён пойдзе на эскалацыю — будуць наступствы, і мы падтрымліваем новы пакет санкцыяў, які рыхтуе ЕС.
На жаль, менавіта так гэта працуе з такімі рэжымамі, і мы павінны быць гатовыя адрэагаваць адпаведным чынам.
Пры такім рэжыме «нармалізацыя» можа адбыцца толькі тады, калі ўсе палітычныя зняволеныя будуць вызваленыя, рэпрэсіі спыняцца, людзі шчасна вернуцца дадому, правакацыі спыняцца, вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці… але пакуль гэтага не адбылося, ціск павінен працягвацца.
Вызваленне людзей з’яўляецца нашым прыярытэтам сёння, разам са спыненнем рэпрэсіяў. Але гэта толькі першы крок. Нашая мэта — пераход да дэмакратыі.
Таму што пакуль Лукашэнка ва ўладзе, пакуль Беларусь знаходзіцца пад кантролем Расіі, яна заўсёды будзе ўяўляць пагрозу. Як расійскі балкон над Украінай і Еўропай — і шлях для новай эскалацыі.
Дарагія сябры,
Беларусь з’яўляецца выдатным прыкладам таго, як дэмакратыя і бяспека непадзельныя.
Урад, які не паважае сваіх грамадзянаў, не будзе паважаць і сваіх суседзяў.
Сёння, ва ўмовах нявызначанасці вакол Украіны і размоваў пра мірныя перамовы, рэжым Лукашэнкі здаецца далікатным.
Эканоміка Беларусі знаходзіцца ў стане стагнацыі і выжывае толькі дзякуючы расійскім вайсковым кантрактам.
Любое спыненне агню або пагадненне па Украіне можа стварыць новую дынаміку ў Беларусі.
Калі Украіна моцная, а Расія аслабленая, гэта можа адкрыць акно магчымасцяў для нашай краіны.
Таму што народ Беларусі хоча пераменаў. Мы рашуча падтрымліваем Украіну, і пераважная большасць насельніцтва выступае супраць вайны.
Любая змена статус-кво зноў прыцягне ўвагу міжнароднай супольнасці да Беларусі, і рэжым гэта ведае.
Калі гэты момант надыдзе, мы павінны быць гатовыя ім скарыстацца: накіраваць Беларусь у дэмакратычнае рэчышча і, што асабліва важна, вывесці Беларусь з-пад кантролю Расіі.
Для многіх беларусаў, у тым ліку і сярод наменклатуры, Лукашэнка — кульгавая качка. Яго гадзіннікі цікаюць. Вось чаму мы павінны рыхтавацца да Беларусі пасля Лукашэнкі ўжо цяпер.
Менавіта тут я спадзяюся на актыўны ўдзел АБСЕ. Мы спадзяёмся на АБСЕ як арганізацыю і на дзяржавы-члены АБСЕ, якія павінны быць гатовыя да пераменаў і весці нас да новых выбараў, свабодных і справядлівых.
Як беларускія дэмакратычныя сілы, мы рыхтуемся да новага імпульсу. Напрыклад, у наступны панядзелак у Бруселі разам з Вярхоўнай прадстаўніцай Каяй Калас і камісаркай Мартай Кос мы прадставім пакет рэформаў і праект канстытуцыі, каб забяспечыць пераход да дэмакратыі і наблізіць Беларусь да Еўропы.
Я заклікаю вас звярнуць увагу на Беларусь, таму што наступны год можа стаць вырашальным не толькі для Украіны, але і для Беларусі.
Дарагія сябры,
сёння я прадставіла некалькі канкрэтных прапаноў нашай групе сяброў і АБСЕ як арганізацыі.
Па-першае, я заклікаю вас разгледзець магчымасць прымянення Маскоўскага механізму ў адпаведнасці з пунктам 8, надаўшы асаблівую ўвагу прымусоваму перамяшчэнню беларусаў і іх экстэрытарыяльнаму пераследу. Мы ўжо падзяліліся канцэптуальнай запіскай, падрыхтаванай Нацыянальным антыкрызісным упраўленнем і беларускімі праваабаронцамі.
Па-другое, я прашу вас падтрымаць Літву і Польшчу, якія сутыкаюцца з гібрыднымі нападамі з боку рэжыму Лукашэнкі. Відавочна, што рэжым адчувае межы дазволенага — як далёка ён можа зайсці без наступстваў. Тут мы павінны праявіць салідарнасць і сілу.
Па-трэцяе, я заклікаю БДІПЧ сачыць за сітуацыяй у беларускіх турмах, уключаючы бесчалавечныя ўмовы ўтрымання, катаванні і выпадкі гвалтоўных знікненняў. Многія палітычныя зняволеныя проста зніклі за кратамі — як Мікалай Статкевіч, які адмовіўся ад дэпартацыі. Мы не ведаем, дзе ён знаходзіцца сёння.
Па-чацвёртае, давайце правядзём новую канферэнцыю высокага ўзроўню пра будучыню Беларусі, падобную да той, што адбылася ў Вене ў 2021 годзе, каб абмеркаваць суверэнітэт Беларусі і яе месца ў архітэктуры еўрапейскай бяспекі. Для нас важна, каб Беларусь не стала суцяшальным прызам для Пуціна.
Па-пятае, я заклікаю ўсе вашыя краіны далучыцца да міжнароднага гуманітарнага фонду для ахвяраў рэпрэсіяў. Маштабы рэпрэсіяў велізарныя, а падтрымка пераследуемых нашмат перавышае нашыя бягучыя рэсурсы. Я прашу вас таксама падтрымаць нашыя незалежныя СМІ, ініцыятывы ў галіне правоў чалавека і дэмакратычныя інстытуты.
Дарагія сябры,
Я ведаю, што перамены ў Беларусі — гэта задача саміх беларусаў.
Але ні адна барацьба за свабоду ніколі не была выйграная без саюзнікаў.
Многія з гэтых саюзнікаў знаходзяцца ў гэтай зале. І я заўсёды буду ўдзячная вам за салідарнасць і падтрымку.
Разглядайце вашую падтрымку Беларусі як інвестыцыю ў вашу ўласную бяспеку. Свабодная Беларусь будзе донарам міру і стабільнасці ў Еўропе, а не пастаяннай пагрозай для яе.
За злачынствамі рэжыму мы часта забываемся пра лепшую частку Беларусі — яе народ. Беларусы адказныя, крэатыўныя і гатовыя да пераменаў.
А дыктатуры заўсёды выглядаюць непераможнымі… пакуль яны раптам не паваляцца. Мы бачылі гэта на прыкладзе Берлінскай сцяны, Савецкага Саюза і нядаўна ў Сірыі.
І самае важнае, што я хачу вам сказаць: працягвайце падтрымліваць Украіну, дайце ёй усё, што ёй трэба.
Таму што сёння Украіна змагаецца за ўсіх нас.
Дзякуй вам і няхай жыве Беларусь!
