• Цяпер міліцыя па сутнасці ўбудаваная ў ваенізаваную сістэму, якая ў першую чаргу ахоўвае дзяржаву, а ўжо потым думае пра чалавека. У канфлікце «грамадзянін супраць сістэмы» яна часцей апынаецца на баку сістэмы.

• Новы закон змяняе саму ідэю: паліцыя абвяшчаецца службай бяспекі для людзей. Яе галоўная задача — абараняць правы і свабоды чалавека, падтрымліваць парадак і дапамагаць у небяспечных сітуацыях. У законе прама замацоўваюцца прынцыпы вяршэнства права, адкрытасці і палітычнай нейтральнасці, а таксама забарона выкарыстоўваць паліцыю ў барацьбе за ўладу.

• Асобна прапісваюцца празрыстыя правілы прымянення сілы і спецыяльных сродкаў, уключаючы забарону прымяняць іх супраць мірных ненасільных сходаў. То-бок змяняецца не толькі слова на шыльдзе, а сэнс службы: ад каральнага інструмента да публічнага сэрвісу бяспекі для кожнага беларуса.

• Замест мноства разрозненых ведамстваў будуецца больш простая і зразумелая сістэма вакол паліцыі як асноўнага органа, які працуе з людзьмі на вуліцы і ў супольнасцях. Унутры МУС ствараецца Дэпартамент паліцыі, а асобныя цяперашнія структуры, такія як Следчы камітэт, Дзяржаўны камітэт судовых экспертызаў, Дэпартамент аховы і ГУБАЗіК, плануецца ліквідаваць і перадаць іх функцыі паліцыі.

• Памежны камітэт рэарганізуюць у памежную паліцыю ўнутры МУС, міграцыйная служба стане асобным напрамкам, а турмы выйдуць з падпарадкавання МУС і пяройдуць да грамадзянскага ведамства, напрыклад да Міністэрства юстыцыі. Ваенізаваныя часткі будуць рэфармаваныя ў Нацыянальную гвардыю.

• У выніку замест грамаднай машыны з мноствам «сілавых органаў» з’явіцца больш стройная сістэма: паліцыя як зразумелы людзям сэрвіс, асобныя структуры па мяжы і міграцыі, пенітэнцыярная сістэма па-за МУС і гвардыя для чыста вайсковых задачаў. Гэта павінна знізіць злоўжыванні і зрабіць працу праваахоўнікаў больш празрыстай і зразумелай для звычайнага беларуса.

• Новая двухузроўневая сістэма паліцыі прывязаная да рэформы мясцовага самакіравання і будуецца вакол Грамадаў і Паветаў. На базавым узроўні паліцыя працуе праз камісарыяты паліцыі грамадаў і паліцэйскія ўчасткі.

• Грамада — гэта вашая супольнасць: горад або група бліжэйшых вёсак і пасёлкаў. У кожнай грамадзе ствараецца свой камісарыят паліцыі на чале з камісарам, а ў невялікіх населеных пунктах могуць дзейнічаць маленькія ўчасткі, якія яму падпарадкоўваюцца. То бок «свая» паліцыя з’яўляецца побач з людзьмі, а не дзесьці далёка ў раёне ці вобласці.

• На рэгіянальным узроўні ствараюцца паліцэйскія акругі, якія аб’ядноўваюць некалькі Грамадаў. Імі кіруюць акруговыя камісары паліцыі. Яны бяруць на сябе каардынацыю, складаныя расследаванні і буйныя задачы, з якімі адной грамадзе не справіцца.

• У выніку ніжні ўзровень — гэта паліцыя каля дома, верхні — гэта падтрымка і ўзмацненне для сур’ёзных справаў. Сістэма становіцца зразумелай: ёсць свая паліцыя ў грамадзе і ёсць акруга, якая дапамагае і адказвае за больш цяжкія выпадкі.

• Кантроль над паліцыяй будзе не ў адных руках, а адразу на некалькіх узроўнях.

• Па-першае, сам чалавек зможа абскардзіць дзеянні паліцэйскага. Спачатку — начальніку таго органа, дзе служыць гэты супрацоўнік, потым — у суд. Асобна можна абскардзіць рашэнні дырэктара Дэпартамента паліцыі. То-бок любое дзеянне паліцыі разглядаецца па зразумелай схеме «начальнік — суд».

• Па-другое, унутры самой паліцыі будзе працаваць Генеральная інспекцыя. Гэта асобнае падраздзяленне, якое не падпарадкоўваецца звычайным упраўленням і правярае супрацоўнікаў паліцыі, шукае злоўжыванні, парушэнні закона і паліцэйскай этыкі. Калі інспектар бачыць прыкметы злачынства, ён перадае матэрыялы ў пракуратуру.

• І, нарэшце, існуе знешні кантроль з боку дзяржавы: парламенцкі і ўрадавы кантроль, фінансавыя праверкі і пракурорскі нагляд. Яны паводле закона сочаць, каб паліцыя працавала ў межах бюджэту і закона, а не паводле чыйго-небудзь капрызу.

• Шчыры адказ такі: закон — гэта не выключальнік, які пераключылі, і назаўтра ўсё іншае. Закон аб паліцыі стварае рамку, але людзі адчуюць змены толькі тады, калі па-новаму пачне працаваць сама сістэма і канкрэтныя паліцэйскія.

• Спачатку павінны з’явіцца новыя правілы на паперы: што паліцыя абараняе правы чалавека, дзейнічае палітычна нейтральна, не выкарыстоўваецца ў барацьбе за ўладу, не ўжывае сілу супраць мірных сходаў, нясе адказнасць за злоўжыванні. Потым пад гэтыя правілы давядзецца змяняць падрыхтоўку, адбор і ацэнку супрацоўнікаў, выбудоўваць нармальны кантроль і рэакцыю на скаргі.

• Беларусы адчуюць, што нешта змянілася, у самых штодзённых сітуацыях. Калі пры звароце ў аддзяленне з вамі размаўляюць як з чалавекам, тлумачаць вашыя правы і не «ламаюць» дзеля справаздачы. Калі на мірнай акцыі паліцыя сочыць за бяспекай, а не разганяе людзей. Калі па скаргах на неправамерныя дзеянні паліцэйскіх сапраўды праводзяцца праверкі, вінаватых караюць, а вынікі публікуюцца. Калі суд і Упаўнаважаны па правах чалавека становяцца рэальнымі механізмамі абскарджання, а не дэкарацыяй.

• Гэта працэс на некалькі гадоў. Патрэбны час, каб змяніліся правілы, кіраўнікі, звычкі і культура. Але без новага закона і новых гарантыяў незалежнага кантролю такі паварот у прынцыпе немагчымы. Новы закон робіць першы абавязковы крок, далей многае будзе залежаць і ад улады, і ад саміх грамадзянаў: наколькі яны гатовыя патрабаваць, скардзіцца і адстойваць сваё права на паліцыю, якая служыць людзям, а не змагаецца з імі.

Абмеркаваць праект і прапанаваць праўкі можна на некалькіх адкрытых пляцоўках:

• на сайце https://prastora.info

• у мабільным дадатку SVAE (у супольнасці «Праект Канстытуцыі Беларусі»)

• а таксама на платформе «Тры Сланы» http://tryslany.com

На кожнай з іх Вы можаце пакінуць каментар да канкрэтнага артыкула або агульны водгук — ананімна або пад сваім імем. Усе пляцоўкі абараняюць персанальныя даныя. Прапановы з гэтых рэсурсаў рэгулярна збіраюцца і перадаюцца ў рабочую групу для разгляду.