• Прынцыпова мяняецца логіка кіравання судамі. Замест залежнасці ад выканаўчай улады і «ручных» кадравых рашэнняў з’яўляецца аўтаномны орган судовага самакіравання, які паводле закона адказвае за адбор, прасоўванне, ацэнку і дысцыплінарную адказнасць суддзяў.

• Для грамадзянаў гэта азначае больш даверу і прадказальнасці: рашэнні адносна суддзяў падлягаюць праверцы, а якасць правасуддзя падтрымліваецца пастаяннай атэстацыяй і навучаннем. Пры гэтым у Рады ёсць уласны бюджэт і працэдуры, што робіць сістэму ўстойлівай да змяненняў у палітыцы. Іншымі словамі, замест кіруемых судаў — незалежная, прафесійная і падсправаздачная сістэма перад кожным беларусам і кожнай беларускай.

• Членаў Нацыянальнай рады правасуддзя выбірае прафесійная супольнасць, а не чыноўнікі. Палавіну складу Рады будуць утвараюць суддзі, абраныя сваім судовым корпусам, другую палавіну — прадстаўнікі юрыдычнай адукацыі, адвакатуры і праваабарончых арганізацыяў. Так знікаюць «назначэнні па званку», а рашэнні прымаюць людзі, якія непасрэдна адказваюць за якасць правасуддзя.

• Усяго ў Радзе будзе дванаццаць сябраў са срокам паўнамоцтваў пяць гадоў. Гэта забяспечыць стабільнасць без залежнасці ад зменаў палітычнай улады. На этапе запуску мадэлі ў склад Рады дадаткова ўваходзіць траціна міжнародных экспертаў. Іх абірае Сойм з прапанаваных кандыдатураў, каб узмацніць давер да новага органа і прыўнесці міжнародны досвед у беларускую практыку.

• Замест прызначэнняў прэзідэнтам суддзяў будзе прызначаць Нацыянальная рада правасуддзя. Яна ж будзе адказваць за іх прасоўванне па службе. Іншымі словамі, менавіта Рада кіруе кар’ерай суддзі ад першага прызначэння да павышэння.

• Прызначэнне на пасаду суддзі становіцца бестэрміновым, таму суддзя больш не залежыць ад чыйгосьці рашэння «падаўжаць ці не падаўжаць» кантракт. Спыніць паўнамоцтвы можна будзе толькі па выразна вызначаных падставах і з правам на абскарджанне. Рашэнне прымае тая ж Рада. У выніку прафесійны орган будзе адказваць за кар’еру суддзі ад прызначэння і да магчымага сыходу з пасады.

• Суддзя стане менш залежным ад чыноўнікаў, таму што яго прызначэнне, перавод, павышэнне і дысцыплінарная адказнасць пераходзяць да незалежнай Рады правасуддзя. Гэта дасць суддзі апору прымаць рашэнні паводле закона, а не паводле чыйсьці волі. Для вас гэта азначае больш шанцаў на непрадузяты разгляд справы і зразумелыя правілы ў зале суда.

• З’явіцца празрысты спосаб падаць скаргу на паводзіны суддзі. Скаргу можна будзе падаць пісьмова або анлайн, яе праверыць дысцыплінарны інспектар, а рашэнне калегіяльна прымае сама Рада. Пасяджэнні па скаргах транслююцца, рашэнні матывуюцца і публікуюцца, асаблівыя меркаванні сябраў Рады таксама абнародаваюцца. І галоўнае — рашэнні Рады можна абскардзіць у судзе. То бок працэс бачны, паддаецца праверцы і не зводзіцца да кулуарных дамоўленасцяў.

• Рада таксама адказвае за адбор і навучанне суддзяў, іх рэгулярную ацэнку і абарону ад умяшання. Нават для затрымання або арышту суддзі патрэбная згода Рады. Гэта зробіць ціск на суддзю рызыкоўным і бессэнсоўным, а якасць правасуддзя ўзрасце па ўсёй краіне.

• Арганічны закон — гэта закон, які разгортвае нормы Канстытуцыі ў зразумелыя штодзённыя правілы. Канстытуцыя задае рамку, а арганічны закон напаўняе яе канкрэтным зместам.

• У праекце Канстытуцыі ўказана, што Сойм прымае тры віды законаў: канстытуцыйныя, арганічныя і ардынарныя, і для кожнага ўстаноўлены свой парог прыняцця.

• Звычайны, то бок ардынарны, закон прымаецца простай большасцю ад тых, хто ўдзельнічае ў галасаванні, але пры гэтым не менш як адной трэці ад канстытуцыйнага складу парламента.

• Арганічны закон патрабуе ўжо большасці ад усяго канстытуцыйнага складу Сойма, таму яго складаней прыняць і лягчэй абараніць ад сітуацыйных змен.

• А канстытуцыйны закон мае найвышэйшы бар’ер: ён ухваляецца ў трэцім чытанні трыма пятымі ад канстытуцыйнага складу, а змены ў асноўныя раздзелы дадаткова прымаюцца праз рэферэндум.

• Па сутнасці, чым глыбей закон умешваецца ў уладную будову, тым шырэйшай павінна быць згода для яго прыняцця. Гэта і ёсць гарантыя прадказальнасці і ўстойлівасці правіл, ад якіх залежыць жыццё кожнага беларуса.

Абмеркаваць праект і прапанаваць праўкі можна на некалькіх адкрытых пляцоўках:

• на сайце https://prastora.info

• у мабільным дадатку SVAE (у супольнасці «Праект Арганічнага закона «Праект Канстытуцыі Беларусі»)

• а таксама на платформе «Тры Сланы» http://tryslany.com

На кожнай з іх Вы можаце пакінуць каментар да канкрэтнага артыкула або агульны водгук — ананімна або пад сваім імем. Усе пляцоўкі абараняюць персанальныя даныя. Прапановы з гэтых рэсурсаў рэгулярна збіраюцца і перадаюцца ў рабочую групу для разгляду.