Рэабілітацыя

Прадстаўнік Святланы Ціханоўскай па прававых пытаннях Сяргей Зікрацкі прадставіў праект Акту, па якім могуць быць амніставаныя і рэабілітаваныя беларусы, якія зведалі пераслед па палітычных матывах.

Вы можаце спампаваць Акт і Тлумачальную запіску ў фармаце pdf, пракаментаваць іх на гэтай старонцы ніжэй або напісаць Сяргею Зікрацкаму на пошту legal@tsikhanouskaya.org.

 

Акт аб вызваленні ад адказнасці і аднаўленні ў правах асоб, якія падвергліся пераследам па палітычных матывах

 

Артыкул 1.

1. Вызваліць ад крымінальнай адказнасці асоб, асуджаных па артыкулах 130, 191, 200, 293, 309, 310, 342, 356, 357, 361, 361-1, 361-2, 363, 364, 365, 366, 367, 368  , 369, 3691, 369-2, 369-3, 370, 391 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, справы па якіх былі распачатыя пачынаючы з 8 траўня 2020 года.

2. Спыніць крымінальныя справы, распачатыя пачынаючы з 8 траўня 2020 года па артыкулах Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, названых у пункце 1 гэтага артыкула, прысуды па якіх не былі вынесеныя на дату ўступлення ў сiлу гэтага акта.

3. Асобы, якія адбываюць пакаранне, утрымліваюцца пад вартай або з'яўляюцца затрыманымі ў сувязі са справамі, названымі ў пунктах 1 i 2 гэтага артыкула, падлягаюць вызваленню з месцаў іх утрымання не пазней за 2 дні з моманту ўступлення ў сілу гэтага акта.

 

Артыкул 2.

1. Асобы, асуджаныя па артыкулах 147, 188, 190, 209, 210, 218, 235, 243, 285, 289, 290, 290-1, 290-2, 290-3, 290-4, 290-5, 295  , 2951, 339, 341, 349, 362, 371, 407, 430, 434, 435, 436, 437 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, справы па якіх былі распачатыя пачынаючы з 8 траўня 2020 года, падлягаюць вызваленню ад крымінальнай адказнасці органам, якi вынес прысуд, калі іх прыцягненне да адказнасці было палітычна матываванае. Парадак перагляду такіх спраў рэгулюецца асобным законам.

2. Крымінальныя справы, распачатыя пачынаючы з 8 траўня 2020 года па артыкулах Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, названых у пункце 1 гэтага артыкула, прысуды па якіх не былі вынесеныя на дату ўступлення ў сiлу гэтага акта, падлягаюць спыненню, калі ўзбуджэнне гэтай справы было палітычна матываваным.

3. Выкананне пакарання ў дачыненні да асоб, асуджаных па справах, якiя ўказаныя ў пункце 1 гэтага артыкула, з іх згоды падлягае адтэрміноўцы да моманту ўступлення ў сілу пастановы, вынесенай у выніку перагляду такой справы. На перыяд адтэрміноўкі выканання пакарання да такіх асоб не прымяняюцца абмежаванні, прадугледжаныя дзейсным заканадаўствам для асоб, прыцягнутых да крымінальнай адказнасці.

Мера стрымання ў дачыненні да асоб, якія ўтрымліваюцца пад вартай у сувязі са справамі, названымі ў пункце 1 гэтага артыкула, падлягае замене на падпіску аб нявыездзе і належных паводзінах.

Асобы, названыя ў частках 1 і 2 гэтага пункта, падлягаюць вызваленню з месцаў іх утрымання не пазней за 2 дні з моманту ўступлення ў сілу гэтага акта.

 

Артыкул 3.

1. Вызваліць ад адміністрацыйнай адказнасці асоб, у дачыненні да якіх вынесеныя пастановы па артыкулах 23.4., 23.34. Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях ад 21 красавiка 2003 г. i артыкулах 24.3. і 24.23. Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях ад 6 студзеня 2021 г., справы па якіх былі распачатыя пачынаючы з 8 траўня 2020 года.

2. Спыніць справы аб адміністрацыйных правапарушэннях, распачатыя пачынаючы з 8 траўня 2020 года па артыкулах Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях, названых у пункце 1 гэтага артыкула, пастановы па якіх не былі вынесеныя на дату ўступлення ў сiлу гэтага акта.

3. Асобы, якія адбываюць пакаранне або з'яўляюцца затрыманымі ў сувязі са справамі, названымі ў пунктах 1 i 2 гэтага артыкула, падлягаюць вызваленню з месцаў іх утрымання не пазней за дзень, якi iдзе за днём уступлення ў сілу гэтага акта.

4. Сумы штрафаў, выплачаных па справах, указаных у пункце 1 гэтага артыкула, падлягаюць вяртанню з бюджэту ў парадку, якi вызначаецца асобным законам.

 

Артыкул 4.

1. Асобы, прыцягнутыя да адказнасці па артыкулах 17.1., 18.1., 18.14. Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях ад 21 красавiка 2003 г. i артыкулах 18.1., 18.13., 19.1. Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях ад 6 студзеня 2021 г., распачатых пачынаючы з 8 траўня 2020 года, падлягаюць вызваленню ад адміністрацыйнай адказнасці органам, якi вынес пастанову, калі іх прыцягненне да адказнасці было палітычна матываванае. Парадак перагляду такіх спраў рэгулюецца асобным законам.

2. Справы, распачатыя пачынаючы з 8 траўня 2020 года па артыкулах Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях, названых у пункце 1 гэтага артыкула, пастановы па якіх не былі вынесеныя на дату ўступлення ў сiлу гэтага акта, падлягаюць спыненню, калі ўзбуджэнне гэтай справы было палітычна  матываваным.

3. Выкананне пакарання ў дачыненні да асоб, прыцягнутых да адказнасці па справах, якiя ўказаныя ў пункце 1 гэтага артыкула, з іх згоды падлягае адтэрміноўцы да моманту ўступлення ў сілу пастановы, вынесенай у выніку перагляду такой справы. На перыяд адтэрміноўкі выканання пакарання да такіх асоб не прымяняюцца абмежаванні, прадугледжаныя дзейсным заканадаўствам для асоб, прыцягнутых да адміністрацыйнай адказнасці. Мера забеспячэння адміністрацыйнага працэсу ў выглядзе адміністрацыйнага затрымання, ужытая ў дачыненні да фізічных асоб у сувязі са справамі, названымі ў пункце 1 гэтага артыкула, падлягае адмене.

Асобы, названыя ў частках 1 і 2 гэтага пункта, падлягаюць вызваленню з месцаў іх утрымання не пазней за дзень, якi iдзе за днём уступлення ў сілу гэтага акта.

 

Артыкул 5.

1. Звольненыя пачынаючы з 8 траўня 2020 года супрацоўнікі падлягаюць аднаўленню, калі іх звальненне было палітычна матываванае, у незалежнасці ад афіцыйнай падставы звальнення.

Грамадзяне і арганізацыі, чые правы былі парушаныя рашэннямі дзяржаўных органаў і іншых арганізацый пачынаючы з 8 траўня 2020 года, маюць права на перагляд i адмену такіх рашэнняў, калі прыняцце такіх рашэнняў было палітычна матываванае.

2. Парадак аднаўлення на працы звольненых супрацоўнікаў, перагляду і адмены рашэнняў дзяржаўных органаў, арганізацый, указаных у пункце 1 гэтага артыкула, вызначаецца асобным законам.

 

Артыкул 6.

Палітычна матываванымі для мэт артыкулаў 2, 4 і 5 гэтага Акта прызнаюцца прысуд (пастанова, рашэнне), вынесеныя ў дачыненні да або тыя, што закранаюць, канкрэтную асобу, пры вынясенні якіх мела месца хаця б адна з наступных умоў:

a) прысуд (пастанова, рашэнне) былі вынесеныя выключна з-за палітычных, рэлігійных ці іншых перакананняў дадзенай асобы, а таксама ў сувязі з негвалтоўным ажыццяўленнем свабоды думкі, сумлення і рэлігіі, свабоды выказвання меркаванняў і інфармацыі, свабоды мірных сходаў і асацыяцый, іншых  правоў і свабод, гарантаваных Канстытуцыяй, Міжнародным пактам аб грамадзянскіх і палітычных правах;

б) прысуд (пастанова, рашэнне) былі вынесеныя выключна з-за негвалтоўнай дзейнасці, накіраванай на абарону правоў чалавека і асноўных свабод;

в) прысуд (пастанова, рашэнне) былі вынесеныя выключна па прыкмеце полу, расы, колеру скуры, мовы, рэлігіі, нацыянальнага, этнічнага, сацыяльнага або радавога паходжання, нараджэння, грамадзянства, сэксуальнай арыентацыі і гендарнай ідэнтычнасці, маёмаснага становішча ці іншых прыкметах або зыходзячы з наяўнасці ўстойлівай сувязі з супольнасцямі, аб'яднанымі такімі прыкметамі;

г) прысуд (пастанова, рашэнне) былі вынесеныя пры наяўнасці палітычных матываў пераследу такой асобы і пры гэтым мела месца парушэнне права на справядлівае судовае разбіральніцтва, іншых правоў і свабод, гарантаваных Канстытуцыяй, Міжнародным пактам аб грамадзянскіх і палітычных правах;

д) прысуд (пастанова, рашэнне) былі вынесеныя пры наяўнасці палітычных матываў пераследу такой асобы, і пры гэтым мелі месца фальсіфікацыі доказаў;

е) прысуд (пастанова, рашэнне) былі вынесеныя пры наяўнасці палітычных матываў пераследу такой асобы, і пры гэтым ужытыя санкцыі (негатыўныя наступствы) відавочна непрапарцыйныя (неадэкватныя) прававой падставе для вынясення прысуду (пастановы, рашэння);

ж) санкцыі (негатыўныя наступствы) па вынесеных прысуду (пастанове, рашэнню) ужытыя выбарча ў параўнанні з іншымі асобамі.

 

Артыкул 7.

Асобы, вызваленыя ад адказнасці ў парадку, указаным у артыкулах 1-4 гэтага акта, адноўленыя на працы супрацоўнікі, грамадзяне і арганізацыі, рашэнні па справах якіх былі адмененыя ў парадку артыкула 5 гэтага акта, маюць права на кампенсацыю, якая падлягае выплаце ў парадку, якi вызначаецца асобным законам.

 

Артыкул 8.

Дадзены акт уступае ў сілу з моманту яго афіцыйнага апублікавання.

 

***

 

Тлумачальная запіска да Акта аб вызваленні ад адказнасці і аднаўленні ў правах асоб, якія падвергліся пераследам па палітычных матывах

На працягу 2020-2021 гадоў велізарная колькасць грамадзян Беларусі падверглася пераследам па палітычных матывах. Улетку 2021 году колькасць палітвязняў у Беларусі перавысіла паўтысячы, дзясяткі тысяч чалавек атрымалі адміністрацыйныя спагнанні, велізарная колькасць грамадзян былі звольненыя ці былі вымушаныя звольніцца, у дачыненні да грамадзян ужываліся іншыя санкцыі (канфіскацыя маёмасці, пазбаўленне прафесійных ліцэнзій і інш.).

Усе асобы, якія пазбаўленыя волі або ўтрымліваюцца пад вартай па палітычных матывах, павінны быць вызваленыя, іх крымінальная і адміністрацыйная адказнасць адмененая, павінны быць адмененыя прынятыя па палітычных матывах рашэнні аб звальненні і іншыя рашэнні, што ўшчамляюць правы грамадзян.

Аднак не існуе ўніверсальнага механізму, які дазволіў бы за адзін раз выпусціць усіх палітвязняў і аднавіць у правах усіх рэпрэсаваных грамадзян.  Гэта звязана з наступнымі цяжкасцямі:

 

  1. Спіс палітвязняў, які складаецца праваабарончымі арганізацыямі, не з'яўляецца вычарпальным. На жаль, не ўсе факты незаконнага прыцягнення да крымінальнай адказнасці становяцца вядомыя праваабаронцам. У сувязі з гэтым нельга ўжываць індывідуалізаваны падыход да вызвалення палітвязняў і аднаўлення парушаных правоў грамадзян.
  2. Акрамя гэтага праваабаронцы вядуць улік толькі тых, каго прызнаюць палітвязнямі, то бок асобамі, якія ўтрымліваюцца пад вартай па абвінавачванні ў злачынстве. Аднак вялікая колькасць грамадзян атрымалі адміністрацыйную адказнасць, былі звольненыя, або іх правы іншым чынам былі парушаныя. Таму неабходны механізм аднаўлення ў правах значна больш шырокага кола асоб, чым проста палітвязні.
  3. Вынясенне прысудаў па палітычных матывах, прыцягненне да адміністрацыйнай адказнасці, звальненні і г.д. часцяком адбываліся па тых жа самых падставах і артыкулах, па якіх прыцягваліся да адказнасці грамадзяне справядліва і на законных падставах. У сувязі з гэтым не атрымаецца аднаўленне ў правах на падставе абагульненага падыходу (напрыклад, вызваленне ад адказнасці асоб, асуджаных па канкрэтным артыкуле).

 

У сувязі з вышэйпададзеным прапануюцца наступныя прынцыпы аднаўлення ў правах асоб, якія падвергліся пераследу па палітычных матывах.

 

Прынцып 1. Падлягаюць неадкладнаму вызваленню грамадзяне і спыняюцца справы па тых артыкулах Крымінальнага кодэкса і Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях, па якіх усе ці практычна ўсе грамадзяне пераследваліся па палітычных матывах.

 

Гэта, напрыклад, наступныя артыкулы Крымінальнага кодэкса:

– Артыкул 130. Распальванне расавай, нацыянальнай, рэлігійнай альбо іншай сацыяльнай варожасці або розні, рэабілітацыя нацызму;

– Артыкул 293. Масавыя беспарадкі;

– Артыкул 342. Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак, або актыўны ўдзел у іх;

– Артыкул 356. Здрада дзяржаве;

– Артыкул 357. Змова або іншыя дзеянні, учыненыя з мэтай захопу дзяржаўнай улады;

– Артыкул 361. Заклікі да дзеянняў, скіраваных на прычыненне шкоды нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь;

– Артыкул 361-1. Стварэнне экстрэмісцкага фармавання;

– Артыкул 363. Супраціў супрацоўніку органаў унутраных спраў або іншай асобе, якія ахоўваюць грамадскі парадак;

– Артыкул 364. Гвалт або пагроза ўжывання гвалту ў дачыненні да супрацоўніка органаў унутраных спраў;

– Артыкул 368. Абраза Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь;

– Артыкул 369. Абраза прадстаўніка ўлады;

– Артыкул 370. Знявага над дзяржаўнымі сімваламі;

– некаторыя іншыя артыкулы.

У межах гэтага механізму таксама будуць вызваленыя ад адказнасці грамадзяне, прыцягнутыя да адміністрацыйнай адказнасці па артыкулах 23.4., 23.34. Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях ад 21 красавiка 2003 г. i артыкулах 24.3. і 24.23. Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях ад 6 студзеня 2021 г.

Ніякага дадатковага дакумента для спынення спраў па такіх артыкулах і вызвалення зняволеных не патрабуецца. Усе змешчаныя пад вартай і ў зняволенні ў межах крымінальных спраў па гэтых артыкулах будуць вызваленыя на працягу 2 дзён, а па адміністрацыйных – на працягу 1 дня.

Прынцып 2. Асобы, прыцягнутыя да адказнасці па тых артыкулах КК і КаАП, якія выкарыстоўваліся для прыцягнення да адказнасці як па палітычных, так і па непалітычных матывах, не падлягаюць вызваленню ад адказнасці адразу. Аднак любая асоба, прыцягнутая да адказнасці па такіх артыкулах, зможа запатрабаваць перагляду прысуду (пастановы) незалежным судом. Да перагляду справы выкананне пакарання ў дачыненні да такіх асоб будзе адкладзена, што дазволіць іх таксама вызваліць да суду.

У межах такога механізму могуць быць перагледжаныя справы па наступных артыкулах Крымінальнага кодэкса:

– Артыкул 218. Наўмыснае знішчэнне або пашкоджанне маёмасці;

– Артыкул 235. Легалізацыя («адмыванне») сродкаў, атрыманых злачынным шляхам;

– Артыкул 243. Ухіленне ад выплаты сум падаткаў, збораў;

– Артыкул 285. Стварэнне злачыннай арганізацыі або ўдзел у ёй;

– Артыкул 339. Хуліганства;

– і некаторыя іншыя артыкулы.

Справы па такіх артыкулах пераглядаюцца па заяве прыцягнутай да адказнасці асобы нанова ў першай інстанцыі. Падставай для адмены прысуду (пастановы) з'яўляецца палітычная матываванасць першапачатковага прысуду (пастановы).

Актам прапануецца вызначэнне палітычна матываванага прысуду (пастановы, рашэння), каб у суда была магчымасць аднавіць у правах асуджаных (пакараных) па палітычных матывах.

Парадак падачы заяў аб пераглядзе прысудаў (пастаноў) і парадак перагляду будзе ўрэгуляваны асобным законам.

Пералік артыкулаў па Прынцыпе 1 і Прынцыпе 2 можа пераглядацца зыходзячы з бягучай сітуацыі.

Прынцып 3. Падлягаюць аднаўленню на працы, а таксама аднаўленню ў іншых парушаных правах (канфіскацыі, пазбаўленне ліцэнзій і інш.) Грамадзяне, якія падвергліся пераследу па палітычных матывах.

Такія рашэнні будуць прымацца судом у максімальна кароткія тэрміны па заявах грамадзян у незалежнасці ад заканчэння тэрмінаў звароту ў суд.

Парадак прыняцця такіх рашэнняў будзе ўрэгуляваны асобным законам.

Прынцып 4. Усе выплачаныя штрафы па адмененых пастановах падлягаюць вяртанню грамадзянам, грамадзяне, якія былі незаконна прыцягнутыя да адказнасці, або чые правы былі незаконна ўшчэмленыя, атрымаюць кампенсацыю.

Парадак вызначэння памеру кампенсацыі і прыняцця рашэння аб яе выплаце будзе ўрэгуляваны асобным законам.

 

29 чэрвеня 2021 в 21:53